Close

April 2, 2016

Η Χρησιμότητα της Ενσυνειδητότητας στην Διαχείριση του Πόνου

Στο παρακάτω άρθρο θα προσπαθήσουμε χρησιμοποιώντας μια λογική συνέχεια να δούμε πως μπορεί να συνδεθεί η ενσυνειδητότητα(mindfulness) με τον πόνο και ακολούθως πως μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε την ενσυνειδητότητα στην διαχείριση του.

Το 1997 ο Kendall et al (3) χρησιμοποίησε τον όρο κίτρινες σημαίες (yellow flags) θέλοντας να συμπεριλάβει στον πόνο στην οσφύ (Low Back Pain-LBP) και ψυχοκοινωνικούς παράγοντες κινδύνου που ενδεχομένως ευθύνονταν για την ανάπτυξη χρόνιας ανικανότητας και αδυναμία αποκατάστασης όπως θα γινόταν φυσιολογικά κάτω από άλλες συνθήκες.

Ψυχοκοινωνικούς παράγοντες κινδύνου μπορούν να αποτελούν τα παρακάτω
Αποτυχημένες θεραπείες
Διαφορετικές εξηγήσεις για το πρόβλημα μας
Προσδοκίες για το αποτέλεσμα
Οικογενειακά προβλήματα
Εργασιακά προβλήματα
Οικονομικά προβλήματα κοκ
ενώ αν προσπαθήσουμε να αναλύσουμε τα συναισθήματα μας όταν βρισκόμαστε πόνο αυτά είναι:
Φόβος για τον αυξανόμενο πόνο: Μια οδυνηρή αρνητική αίσθηση που προκαλείται από την αντιλαμβανόμενη απειλή.
Κατάθλιψη-ψυχολογική κατάπτωση: Υπάρχει ψυχολογική αλληλεπίδραση μεταξύ πόνου και κατάπτωσης. Ο πόνος οδηγεί σε κατάπτωση και η κατάπτωση σε πόνο.
Ευερεθιστότητα
Ανησυχία
Στρες

Οι κίτρινες σημαίες είναι υπεύθυνες για μια πρώτη εμφάνιση πόνου στην οσφύ αλλά και για μειωμένο θεραπευτικό αποτέλεσμα (4,5).
Το σκεπτικό λοιπόν είναι πως αν μπορέσουμε να επέμβουμε στην διαχείριση ορισμένων από τους παραπάνω παράγοντες κινδύνου ίσως τότε θα μπορούσαμε να διαχειριστούμε καλύτερα και τον πόνο. Εδώ έρχεται η ενσυνειδητότητα (mindfulness)

Mindfulness
“Ενσυνειδητότητα είναι η συνειδητοποίηση που προκύπτει μέσα από το να δίνεις προσοχή, την παρούσα στιγμή, μη-κριτικά. Έχει να κάνει με το να γνωρίζεις τι είναι στο μυαλό σου.”, J. Kabat Zinn

Είναι μια έννοια εμπνευσμένη κυρίως από τον Βουδισμό (αλλά απαλλαγμένη από κάθε θρησκευτική χροιά) που μεταφέρθηκε στις ΗΠΑ το 1970 από τον J. Kabat-Zinn για να χρησιμοποιηθεί σε προγράμματα για την μείωση του άγχους (mindfulness-based stress reduction-MBSR).

Όταν λειτουργούμε “αυτόματα”, αγνοώντας το περιβάλλον και τα αισθητηριακά ερεθίσματα που μας προσφέρει, παρασυρμένοι από σκέψεις και προσδοκίες για πράγματα που συνέβησαν ή θα θέλαμε να μας συμβούν λειτουργούμε χωρίς ενσυνειδητότητα.
Oρισμένοι από τους κανόνες για να λειτουργούμε με ενσυνειδητότητα είναι οι εξής:
1. Αποδέξου τα πράγματα όπως έχουν
2. Παρατήρησε σκέψεις και συναισθήματα ενώ συμβαίνουν, αμερόληπτα και μη-κριτικά
3. Ζήσε την παρούσα στιγμή και παρατήρησε

Τι στοιχεία έχουμε για την ενσυνειδητότητα στην χώρα μας?

Σε μια έρευνα που είναι υπό δημοσίευση και έγινε το 2012  σε 731 υγιείς συμμετέχοντες στην Βόρεια Ελλάδα με στόχο να διερευνηθεί η σχέση ενσυνειδητότητας με καταθλιπτικά & αγχώδη συμπτώματα βρέθηκαν τα εξής:
Άτομα με υψηλή ενσυνειδητότητα έχουν μικρότερο ποσοστό από καταθλιπτική συμπτωματολογία με την ενσυνειδητότητα να μικραίνει όσο περισσότερο αυξάνεται η κατάθλιψη (ήπια, μέτρια, σοβαρή).
Άτομα με υψηλή ενσυνειδητότητα έχουν μικρότερο ποσοστό από αγχώδη συμπτωματολογία με την ενσυνειδητότητα να μικραίνει όσο περισσότερο αυξάνεται το άγχος (ήπιο, μέτριο, σοβαρό). (6)

Συμπεραίνουμε λοιπόν πως όσο περισσότερο εξασκούμε την ενσυνειδητότητα τόσο περισσότερο μειώνουμε την ψυχολογική κατάπτωση, το στρες, την ανησυχία κτλ οπότε κάνουμε καλύτερη διαχείριση των παραγόντων που συνδέονται με τον πόνο και βελτιώνουμε το θεραπευτικό αποτέλεσμα.

Ορισμένες πρακτικές εφαρμογές εξάσκησης της ενσυνειδητότητας είναι οι παρακάτω:
1. Σπάσε τις συνήθειες και δημιούργησε καινούρια πρότυπα- άλλαξε συνήθειες, προσπάθησε να αναπνέεις σωστά, να τρως ενσυνείδητα απολαμβάνοντας αυτό που  τρως, να κάνεις πράγματα ενσυνείδητα και γενικά να είσαι απόλυτα συνδεδεμένος με αυτό που κάνεις
2. Λειτούργησε αργάμε την ταχύτητα δηλαδή που πρέπει ώστε να απολαμβάνεις την στιγμή όσο το δυνατόν καλύτερα
3. Γυμνασε και σύνδεσε σώμα και πνεύμα ενσυνείδητα- προτείνεται η yoga αλλά εγώ θα πρότεινα επίσης την μέθοδο Feldenkrais όπου σκοπός της είναι η συνειδητοποίηση μέσα από την κίνηση και την μέθοδο Somatics του Thomas Hanna.
4. Κάνε διαλογισμό
Συγκεκριμένα, μερικά από τα οφέλη του διαλογισμού ενσυνειδητότητας είναι:

  • Κατα την εφαρμογή του εμπλέκει ένα ευρύτερο δίκτυο τμημάτων του εγκεφάλου βελτιώνοντας την λειτουργία του εγκεφάλου (7)
  • Μπορεί να προκαλέσει αλλαγές στα πρότυπα λειτουργίας του εγκεφάλου βάση της νευροπλαστικότητας (8)
  • Βοηθάει να χαλαρώσουν τα τμήματα του εγκεφάλου που παράγουν τις ορμόνες του στρες και βελτιώνει την αυτορύθμιση της γνωσιακής, συναισθηματικής και κοινωνικής συμπεριφοράς (9)
  • Μειώνει το στρες, βελτιώνει την ευεξία και την ψυχολογική ισορροπία (10)(11)
  • Είναι πολύ οφέλιμος για τον χρόνιο πόνο. Μπορεί να ελαττώσει το πως βιώνει κάποιος την δυσάρεστη εμπειρία του πόνου ακόμη και όταν δεν καταφέρνει να μειώσει την βαθμολογία της έντασης του πόνου (12)

Δεν θα επεκταθώ παραπάνω και στο πρόγραμμα ενσυνειδητότητας 8 εβδομάδων γιατί πολύ απλά δεν είμαστε ψυχολόγοι ούτε αυτός είναι ο ρόλος μας. Είμαστε φυσικοθεραπευτές και δουλειά μας είναι να διαχειριστούμε τον πόνο του ασθενή μας τουλάχιστον σε πρώτη φάση. Οπότε η ενσυνειδητότητα αποτελεί ένα καλό εργαλείο διαχείρισης πόνου που καλό είναι να υπάρχει στην εργαλειοθήκη μας. Αν υποπτευθούμε άτομο με κατάθλιψη τότε θα ήταν προτιμότερο να τον παραπέμψουμε σε ψυχολόγο και να συνεργαστούμε μαζί του για το καλύτερο δυνατό θεραπευτικό αποτέλεσμα.

Θα ήθελα να ευχαριστήσω την Δανάη Κίρλα, MSc Κλινική Ψυχολόγο για την ευγενική παραχώρηση στοιχείων από την έρευνα της για την ενσυνειδητότητα στην Ελλάδα.

Και για να κλείσω η ενσυνειδητότητα βρίσκει εφαρμογή και σε μας τους ίδιους, σαν φυσικοθεραπευτές και κυρίως σαν ανθρώπους στην διαχείριση του μειωμένου χρόνου, των υποχρεώσεων και του στρες που μας περιβάλλουν. Όταν καλείσαι να δουλεύεις, να αθλείσαι, να μορφώνεσαι και να καλλιεργείς τον εαυτό σου, να αφιερώνεις χρόνο στην οικογένεια και τους φίλους σου και όλα αυτά να τα κάνεις και με συνέπεια απέναντι στην κοσμοθεωρία σου τότε θεωρώ ότι η ενσυνειδητότητα μπορεί να μας βοηθήσει να τα διαχειριστούμε χωρίς να χάσουμε την επαφή με την οντότητα μας σαν ενιαίο σύνολο.

 

Γιάννης Θεοχάρης, PT

 

Πηγές:

1. Σεμινάριο Mindfulness (Ενσυνειδητότητα):
Θεωρία και πράξη στην καθημερινή ζωή/ αντιμετώπιση άγχους και κατάθλιψης
Δανάη Κίρλα MSc Κλινική Ψυχολόγος
Ερευνήτρια/ ψυχοθεραπεύτρια Γ. Ν. ΠαπαγεωργΙου Θεσσαλονίκης

2. http://www.physio-pedia.com/The_Flag_System

3. Kendall NA, Linton SJ, Main CJ. Guide to Assessing Psychosocial Yellow Flags in Acute Low Back Pain: Risk Factors for Long-Term Disability and Work Loss.  Wellington, New Zealand: Accident Rehabilitation and Compensation Insurance Corporation of New Zealand and the National Health Committee; 1997.

4. http://ptjournal.apta.org/content/91/5/737

5. http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/12461399

6. Mindfulness and Psychopathology in a General Greek Population
Kirla, D., Rera, I., Pantazi, S., Holeva, V., Bozikas, V.P. (2015)
Γενικό Νοσομείο Θεσσαλονίκης Παπαγεωργίου, Α’ Ψυχιατρική Κλινική

7. http://intl-scan.oxfordjournals.org/content/3/1/55.full

8. http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2944261/

9. http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2040428/

10. http://inside.warren-wilson.edu/~bswoap/positive/Cultivating%20Mindfulness%20for%20Well-being.pdf

11. http://mindfullawyerconference.org/pdf/art-98Behaviormed-Shapiro.pdf

12. http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3090218/