Close

June 11, 2016

Ο Ρόλος του Φυσικοθεραπευτή στην Πυραμίδα Βέλτιστης Απόδοσης

Ξεκινώντας θα πρέπει να δώσουμε ορισμένες πληροφορίες για την Πυραμίδα Βέλτιστης Απόδοσης (Optimum Performance Pyramid) (1) η οποία δημιουργήθηκε με σκοπό να βελτιώσει την αθλητική απόδοση.
Η πυραμίδα χωρίζεται σε τρία επίπεδα.
Στην βάση της βρίσκεται α) η κίνηση (
movement)
στην μέση β) η απόδοση (performance)
και στην κορυφή της πυραμίδας γ) η επιδεξιότητα (skill)

1. Ο προπονητής (coach) είναι υπεύθυνος για την επιδεξιότητα (skill) προσαρμοσμένη στο άθλημα ειδικά. Συμπεριλαμβάνεται η βελτίωση της τεχνικής του αθλητή, ο σχεδιασμός και η στρατηγική που θα ακολουθήσει στον αγώνα και η ψυχολογική υποστήριξη.
2. O ειδικός εκγύμνασης (μπορεί να είναι και ο ίδιος ο προπονητής) είναι υπεύθυνος για την απόδοση (performance) του αθλητή μέσα από τον σχεδιασμό του προγράμματος ενδυνάμωσης και φυσικής κατάστασης. Συμπεριλαμβάνεται η δύναμη, η αντοχή, η αερόβια και αναερόβια ικανότητα, η παραγωγή ισχύος, η ευκινησία, η ευλυγισία.
3. O ειδικός υγείας και αποκατάστασης (εδώ εντάσσεται ο φυσικοθεραπευτής οπότε θα αναλύσουμε περισσότερο παρακάτω) είναι υπεύθυνος για την οικοδόμηση μια σταθερής βάσης όσον αφορά τα θεμελιώδη κινητικά πρότυπα και την λειτουργική κίνηση κατά Gray Cook. Εγώ θα έλεγα πως θα πρέπει όντως να οικοδομήσουμε μια σταθερή βάση πάνω στην οποία θα πατήσουν η απόδοση και η επιδεξιότητα αλλά αυτό θα γίνει βελτιώνοντας την σύνδεση εγκεφάλου-σώματος και θωρακίζοντας την κίνηση. Έτσι εκτός από την διαχείριση του πόνου και την αξιολόγηση και αποκατάσταση τραυματισμών, σαν φυσικοθεραπευτές είμαστε υπεύθυνοι για την βελτίωση κάποιων συνηθειών που έχει το σώμα μας (αν χρειαστεί) και οι οποίες διαφέρουν από αθλητή σε αθλητή, την βελτίωση της ποιότητας της κίνησης, την ετοιμότητα της κίνησης, την παραγωγή ισχύος και την ελαχιστοποίηση των τραυματισμών.

Η λογική της πυραμίδας έχει ως εξής:
Ανάλογα τις ελλείψεις σε κάποια βαθμίδα της πυραμίδας προσαρμόζεται και το πρόγραμμα που θα ακολουθήσουν. Αν ο αθλητής έχει αυξημένη δύναμη αλλά δεν έχει θεμελιώδη κινητικά πρότυπα κατά Gray Cook (ή επάρκεια στην κίνηση άποψη που υποστηρίζω εγώ), θα πρέπει να βελτιώσει την κίνηση του και να μειώσει τον κίνδυνο τραυματισμών, αν η κίνηση του είναι καλή αλλά στερείται δύναμης θα πρέπει να επικεντρωθεί στην αύξηση της δύναμης και την παραγωγή ισχύος ενώ αν δεν έχει επιδεξιότητα θα πρέπει να δουλέψει την τεχνική του.

Σημείωση: Η πυραμίδα αποτελεί έμπνευση του Gray Cook οπότε ο έλεγχος των θεμελιωδών κινητικών προτύπων γίνεται μέσω του Ελέγχου Λειτουργικής Κίνησης (Functional Movement Screen-FMS), εκτός και αν υπάρχει πόνος. Συνεπώς μιλάμε για ένα σύστημα με 7 δοκιμασίες που ελέγχουν τα κινητικά πρότυπα που θεωρεί το ίδιο το σύστημα πως είναι θεμελιώδη και οι οποίες είναι ίδιες για όλα τα αθλήματα. Προσωπικά πιστεύω πως κάθε αθλημα έχει διαφορετικές ανάγκες και πως ο έλεγχος της κίνησης με τις δοκιμασίες που θα χρησιμοποιηθούν θα πρέπει να είναι προσαρμοσμένος στο κάθε άθλημα ειδικά όπως και η στρατηγική που θα ακολουθήσουμε σαν φυσικοθεραπευτές.

Έτσι στην βάση της πυραμίδας όπου ο ρόλος μας είναι πλέον καθοριστικός θεωρώ πως θα πρέπει να επικεντρωθούμε και να δουλέψουμε πάνω:
α. Στην βελτίωση της κινητικότητας προσαρμοσμένη στο άθλημα ειδικά.
Δεν υπάρχει λόγος να δουλεύουμε την κινητικότητα σε όλο το σώμα μας αλλά όπου
οι ανάγκες του αθλήματος το επιβάλλουν. Το σώμα μας μέσω του νευρικού μας συστήματος έχει την δυνατότητα να προσαρμόζεται στις δραστηριότητες που κάνει οπότε όταν μιλάμε για δυσλειτουργίες κινητικότητας θα πρέπει αυτή η δυσλειτουργία στην κίνηση να προκαλεί ευαισθησία ή πόνο, να μειώνει την απόδοση ή να είναι ικανή να προκαλέσει τραυματισμό και όχι απλά να υπάρχει μειωμένο εύρος κίνησης. Η επίμονη προσπάθεια αύξησης της κινητικότητας οδηγεί πολύ συχνά σε υπερκινητικές αρθρώσεις (hypermobile joints). Στο MMA (Mixed Martial Arts) για παράδειγμα μας ενδιαφέρει η καλή κινητικότητα των ισχύων προς όλες τις κατευθύνσεις πράγμα που θα διευκολύνει την στροφή της λεκάνης, τα λακτίσματα, τις πυγμές, τις ρίψεις (takedown) κοκ., στο βόλεϋ η καλή ραχιαία κάμψη της ποδοκνημικής για την αποθήκευση ελαστικής ενέργειας και την σωστή απορρόφηση των κραδασμών, ενώ στο τρέξιμο η καλή έκταση του ισχύου κοκ.

β. Στην βελτίωση σοβαρών ασυμμετριών μεταξύ των δύο πλευρών.
Το FMS υποστηρίζει πως ασυμμετρίες μεταξύ αριστερής και δεξιάς πλευράς μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο τραυματισμού 3 φορές και πάνω. Επειδή θεωρώ την ασυμμετρία κάτι φυσιολογικό που έχουμε όλοι μας χωρίς απαραίτητα να μας επηρεάζει (γιατί άλλα πράγματα κάνει η κάθε πλευρά στην καθημερινότητα μας με το νευρικό μας σύστημα να προσαρμόζεται, όπως προανέφερα πιο πάνω), πιστεύω πως θα πρέπει να δώσουμε βάση μόνο σε σοβαρές ασυμμετρίες γιατί τότε σε συνδυασμό με τα υψηλά φορτία και τις υψηλές ταχύτητες που καλείται να αντιμετωπίσει ο αθλητής ελλοχεύει πράγματι ο κίνδυνος τραυματισμού.

γ. Στην βελτίωση του κινητικού ελέγχου.
Όταν ο εγκέφαλος μας ελέγχει κάθε μυική και κινητική λειτουργία σωστά τότε και ο συντονισμός των κινήσεων, η οργάνωση και η ποιότητα της κίνησης βελτιώνεται. Ελέγχουμε καλύτερα το σώμα μας οπότε ίσως σε συνδυασμό και με μια πιο ολοκληρωμένη ικανότητα (δες παρακάτω) είμαστε σε θέση να προλαμβάνουμε τραυματισμούς τουλάχιστον σε χαμηλότερα φορτία. Παράλληλα βελτιώνεται η απόδοση και η συναισθηματική μας κατάσταση (2) ενώ ο κινητικός έλεγχος συγκεκριμένων μυικών ομάδων βοηθάει στην μεταφορά ενέργειας πράγματα σημαντικά για έναν αθλητή. Ασκήσεις ιδιοδεκτικότητας μπορούν να συμπεριληφθούν επίσης.

δ. Στην ολοκληρωμένη ικανότητα (comprehensive capacity) (3)
Εννοούμε την ικανότητα που θα πρέπει να αποκτήσει ο αθλητής ώστε να μπορεί πιο ολοκληρωμένα το σώμα του να ανταπεξέλθει στις διαφορετικής έντασης φορτίσεις από διαφορετικές θέσεις και κάτω από διαφορετικές συνθήκες. Με λίγα λόγια να μπορεί να κάνει όσο το δυνατόν καλύτερα τα περισσότερα και όχι μόνο το σωστό. Έτσι θα πρέπει εκτός από ασκήσεις κινητικού ελέγχου που στοχεύουν ή επανεκπαιδεύουν συγκεκριμένους μύες ή μυικές ομάδες να δώσουμε και ασκήσεις γενικές, μη επικεντρωμένες κάπου συγκεκριμένα ενώ ο αθλητής θα πρέπει να δουλέψει και σε ασυνήθιστες, περίεργες, νέες, ακόμα και “κακές” θέσεις ώστε να μπορεί το σώμα να προσαρμοστεί σε αυτές τις νέες και“κακές” θέσεις με τις οποίες θα έχει πλέον εξοικιωθεί και δεν θα αντιλαμβάνεται σαν απειλητικές. Έτσι για παράδειγμα όταν δίνουμε κάθισμα στο ένα πόδι (single leg squat) θα πρέπει εκτός από την εκτέλεση όπου το γόνατο βρίσκεται στην ουδέτερη θέση κοιτώντας την μεσαία γραμμή του ποδιού (σωστή θέση) να δίνουμε και μερικά σετ όπου το γόνατο θα κοιτάζει και προς τα μέσα ή προς τα έξω του ποδιού (κακή θέση) κατά την εκτέλεση της άσκησης. Στην ουσία το προετοιμάζουμε ώστε να μπορεί να ανταπεξέλθει σε περίπτωση που βρέθει σε μία “κακή” θέση.
O Greg Lehman λέει ότι η ετοιμότητα (preparedness) της κίνησης ίσως υπερτερεί της ποιότητας (quality) της κίνησης. Εγώ θα έλεγα ότι στην Πυραμίδα Βέλτιστης Απόδοσης η μία συμπληρώνει την άλλη.

ε. Στην παραγωγή ισχύoς (Power)
Εδώ συχνά συμβαίνει να μπαίνουμε στην δεύτερη βαθμίδα της πυραμίδας γιατί απαιτείται να εφοδιάσουμε τον αθλητή με ικανότητες που αποτελούν συνδετικό κρίκο μεταξύ της πρώτης και δεύτερης βαθμίδας της πυραμίδας. Μέσω της παραγωγής ισχύος μπορούμε να βελτιώσουμε την απόδοση μειώνοντας παράλληλα τον κίνδυνο τραυματισμου. Η παραγωγή ισχύος από τους γλουτούς οδηγεί το σώμα προς τα εμπρός και πάνω. Έτσι μπορεί να βοηθήσει ένα δρομέα, μια αθλήτρια βόλεϋ όταν πηδάει για να καρφώσει ή έναν αθλητή ΜΜΑ που διεισδύει για takedown ελαχιστοποιώντας παράλληλα την φόρτιση στην οσφύ.

στ. Στις μετρήσεις φυσικής απόδοσης (physical performance measures-PPMs)
Εφαρμόζοντας διαφορετικές δοκιμασίες φυσικής απόδοσης μπορούμε να εντοπίσουμε σημαντικές ανισορροπίες μεταξύ αριστερής και δεξιάς πλευράς και να δουλέψουμε πάνω σε αυτές, γιατί όχι να μειώσουμε τον κίνδυνο τραυματισμού, να ορίσουμε νόρμες σχετικά με το που βρίσκεται ο αθλητής ώστε να τις χρησιμοποιήσουμε αργότερα σε περίπτωση που τραυματιστεί και τέλος να χρησιμοποιήσουμε συνδυασμούς δοκιμασιών (test batteries) για την ασφαλή του επιστροφή στο άθλημα (Return To Play-RTP)

Μηνύματα για το σπίτι

1. Δεν είμαστε αυτοκίνητα για να θέλουμε ευθυγράμμιση. Δεν χρειάζεται να προσπαθούμε για την ιδανική κινητικότητα και την τέλεια συμμετρία. Έχουμε να κάνουμε με πολύπλοκα και σύνθετα ανθρώπινα σώματα και την μοναδικότητα που χαρακτηρίζει κάθε άνθρωπο ξεχωριστά.

2. Το να κινείσαι διαφορετικά χτίζει εμπιστοσύνη στο σώμα μας και προστατεύει

3. Θα πρέπει να έχουμε πάντα στο πίσω μέρος του μυαλού μας την ελαχιστοποίηση των τραυματισμών και την ασφαλή επιστροφή στο άθλημα

 

Θεοχάρης Γιάννης, PT

 

Πηγές:

1. Gray Cook, (2010) “Movement”

2. βιβλίο “A Guide to Better Movement”, Todd Hargrove

3. Greg Lehman seminar (Reconciling Biomechanics with Pain Science)